Tükenmişlik Salgını

Neden Kimsenin Kimseye Sabrı, Tahammülü ve Neşesi Kalmadı?

Sokakta yürürken insanların yüzüne hiç dikkatle baktınız mı?
Veya trafikte en ufak bir korna sesinde araçlarından fırlayan, market kasasında iki dakika beklediği için kasap bıçağı çekme noktasına gelen o öfkeli gözleri gördünüz mü?
Peki ya evlerimizde?
En sevdiklerimizin bir cümlesine tahammül edemeyip parlama noktamız, çocukların neşeli gürültüsüne gösterdiğimiz o tahammülsüzlük...

Türkiye, tarihin belki de en sessiz ama en yıkıcı salgınını yaşıyor: Toplumsal Tükenmişlik ve Tahammülsüzlük Salgını.
Bu sadece bireysel bir "sinirlilik" ya da "yorgunluk" hali değil.
Bu, bütün bir toplumun zihinsel ve ruhsal kalkanlarının çökmesidir.
Peki, ne oldu da bu toprakların insanı o meşhur misafirperverliğini, güler yüzünü, sabrını ve neşesini kaybetti?

1. Sinir Sistemimizi İhmal Eden "Sürekli Kriz" İllüzyonu
İnsan zihni, tehlike anında "savaş ya da kaç" mekanizmasını çalıştırır.
Ancak bu mekanizma geçicidir; tehlike geçince beden ve zihin normale döner.
Bugün ise medya, sosyal medya, ekonomik dalgalanmalar ve bitmek bilmeyen belirsizlikler yüzünden zihnimiz 24 saat boyunca alarm durumunda.
Beynimiz sürekli bir tehlike, bir haksızlık, bir kriz veya bir kayıp bekliyor.
Cortisol ve adrenalin seviyesi hiç düşmeyen bir toplumda sabır, nezaket ve neşe barınabilir mi?
Her an tetikte olan insan, karşısındakini "dost" değil, potansiyel bir "tehdit" olarak görmeye başlar.
Sokaktaki gerginliğin, trafikteki cinnetin birinci sebebi işte bu biyolojik ve psikolojik yüklenmedir.
2. "Günün Sonu Gelmiyor" Duygusu ve Geleceksizlik
İnsana sabır veren en büyük güç "umut"tur.
Zor bir günün ardından geleceğin daha iyi olacağına inanan insan, bugünün çilesine tebessümle katlanır.
Ancak bugün toplumun her kesiminde derin bir "Ne yaparsam yapayım değişmiyor" hissi hakim.
Sabah kalkıp aynı amansız çarka giren, ay sonunu getirmekte zorlanan, yarın ne olacağını öngöremeyen birey; geleceğe dair umudunu kaybettikçe bugüne dair sabrını da yitiriyor.
Umutsuzluk, insanı hırçınlaştırır.
Neşeyi söküp alır, yerine soğuk bir ilgisizlik ve keskin bir öfke koyar.
3. Dijital Yanılsama ve Kaybolan Yüz Yüze Empati
Sosyal medya mecraları, algoritma gereği en çok öfkeyi, nefreti ve kutuplaşmayı öne çıkarıyor.
Ekrana baktıkça "herkesin kötü, her şeyin berbat" olduğu hissi bilinçaltımıza kazınıyor.
Daha da acısı; ekran arkasından insanlara hakaret etmeye, linç kültürüne alışan zihinler, gerçek hayata döndüğünde de karşısındaki insanı kanlı canlı bir can yerine bir "profil" gibi görmeye başlıyor.
Yüz yüze iletişimdeki o insani süzgeçler, mahcubiyet ve hürmet duygusu dijital zırhın arkasında eriyip gidiyor.
4. Birlikte Gülmeyi Unutan Bir Toplum
Eskiden en fakir mahallede bile akşamları kapı önü sohbetleri yapılır, bir bardak demli çayın etrafında kahkahalar yükselirdi.
Komşu komşunun derdiyle dertlenir, neşesiyle neşelenirdi.
Bugün ise herkes kendi kabuğuna çekildi.
Yalnızlaşan insan, dertlerini tek başına taşımaya çalışırken eziliyor.
Paylaşılmayan dert ağırlaşır; ağırlaştıkça insanı öfkeli ve tahammülsüz bir hale getirir.
Biz birlikte gülmeyi, birlikte nefes almayı unuttuk.

Bu Salgının Reçetesi Ne?
Toplumsal cinnetin ve tükenmişliğin çaresi reçeteli ilaçlarda değil; insani bağlarımızı ve zihinsel hijyenimizi yeniden inşa etmekte yatıyor.
• Zihinsel Diyet: Bizi sürekli öfke ve krizle besleyen dijital mecralardan ve toksik gündemden bilinçli olarak uzaklaşmak.
• Gönül Bağlarını Canlandırmak: Ailemize, dostlarımıza ve komşularımıza zaman ayırmak; derdimizi de neşemizi de paylaşarak çoğaltmak.
• Nezaketi Devrimci Bir Eylem Olarak Görmek: Günaydın demek, teşekkür etmek, trafikte bir kişiye yol vermek sadece bir görgü kuralı değil; toplumsal akıl sağlığımızı koruyacak birer iyileşme adımıdır.
Unutmayalım: Bir toplum neşesini kaybettiğinde, her şeyini kaybetmeye başlar.
Kendimize ve birbirimize bir iyilik yapalım; bugün yanımızdakinin yüzüne bakın ve o kırgın ruhlara küçük bir tebessümü çok görmeyin.
Sedat Eriş
Gündemin Ötesindeki Hakikatler